Liệu cảm xúc có nên được giảng dạy ở trường học?

Ai là người đã hướng dẫn bạn cách xác định và kiểm soát cảm xúc của bản thân; cách để nhận ra những cảm xúc đang trỗi dậy bên trong và vượt qua chúng? Đối với nhiều người lớn, câu trả lời là không ai cả. Bạn tự mình tìm cách “hack” cái mớ bòng bong hỗn loạn trong lòng. Việc chúng ta không được giảng dạy về cách định hướng bản thân với những cảm xúc đã gây nhiều tranh luận trong giới nghiên cứu. Một số chuyên gia tin rằng những kỹ năng về cảm xúc nên được xem trọng tương đương với việc giáo dục con trẻ về toán học, đọc hiểu, lịch sử hay khoa học.

Giáo dục cảm xúc

Bạn có nhận biết được cảm xúc của bản thân và vượt qua chúng? (Nguồn hình ảnh: Google)

Tại sao những cảm xúc của con người lại quan trọng? Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người được tôi luyện tốt về mặt cảm xúc thường có thành tích cao trong trường học, sở hữu những mối quan hệ tốt hơn, và thường ít có những dấu hiệu hành vi bất thường. Ngoài ra, với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, các công việc đang dần dần được máy móc hóa, nên cái được gọi là kỹ năng mềm – bao gồm khả năng chịu đựng, kiểm soát áp lực và giao tiếp – là cách khiến con người chúng ta không thể bị thay thế bởi máy móc. Hiện nay đã có nhiều trường học ở Mỹ bắt đầu đưa Giáo dục cảm xúc và xã hội (Social and Emotional Learning – SEL) vào chương trình giảng dạy, nhưng những bài học này chỉ tập trung vào các kỹ năng ứng xử trong cuộc sống như kỹ năng hợp tác và giao tiếp.

Trẻ em thường được dạy cách để “ngó lơ” hoặc che lấp cảm xúc của bản thân. Nhà xã hội học thuộc  trường Đại học California Santa Barbara, Thomas Scheff, người đã đề xướng việc giáo dục cảm xúc cho biết, một số xã hội phương Tây xem cảm xúc là việc nuông chiều bản thân hay nhân tố gây xao nhãng. Cảm xúc của con người có thể cung cấp những thông tin giá trị cho thế giới, nhưng chúng ta thường được chỉ bảo hoặc bị “đồng hóa tư tưởng” rằng đừng lắng nghe chúng. Việc học cách giấu đi cảm xúc dưới một biểu hiện cảm xúc khác cũng là một điều nguy hiểm tương tự. Scheff đã khám phá ra rằng, con người, đặc biệt là nam giới, thường có xu hướng che lấp cảm giác xấu hổ bằng sự giận dữ, ưa gây hấn, và xa hơn nữa, là tính bạo lực.

The Tree Academy - Liệu cảm xúc có nên được giảng dạy ở trường học

Trẻ em thường được dạy cách để “ngó lơ” hoặc che lấp cảm xúc của bản thân. (Nguồn hình ảnh: Google)

Vậy làm thế nào để bắt đầu việc giáo dục cảm xúc? Một trong những chương trình giảng dạy về cảm xúc tiêu biểu là RULER, được phát triển vào năm 2005 bởi Marc Brackett, David Caruso và Robin Stern của Yale Center for Emotional Intelligence (tạm dịch là Trung tâm trí tuệ cảm xúc Yale). Chương trình này được sử dụng ở hơn 1,000 trường học, tại Mỹ và các quốc gia khác trên thế giới, xuyên suốt những năm học từ mẫu giáo đến lớp 8. Cái tên RULER được ghép từ những chữ cái đầu đại diện cho 5 mục tiêu của chương trình này, gồm: Nhận diện cảm xúc của bản thân và người khác (Recognizing emotions in oneself and others); Hiểu được căn nguyên và kết quả của những cảm xúc (Under standing the causes and consequences of emotions); Gọi tên chính xác những trải nghiệm về cảm xúc bằng những khái niệm khác nhau (Labeling emotional experiences with an accurate and diverse vocabulary); Thể hiện và điều chỉnh những cảm xúc theo cách thúc đẩy sự trưởng thành (Expressing and Regulating emotions in ways that promote growth).

Với chiến lược này, trẻ em chủ yếu được học cách nhận diện nền tảng của những cảm xúc, thay vì lạc lõng với việc định nghĩa chúng. Stern lý giải, khi một cảm xúc “kiềm chặt” bạn, việc hiểu được tình huống đang diễn ra sẽ giúp bạn “đặt tên và chế ngự nó”. Dù sự giận dữ của mỗi người đến từ những trải nghiệm khác nhau, nhưng căn nguyên của sự giận dữ đều giống nhau. Đó là việc cảm thấy bất bình hay bất công. Nền tảng của sự thất vọng là những kì vọng không được đáp ứng. Nền tảng của sự thất bại là cảm giác bị bao vây, ngăn chặn con đường tiến đến mục tiêu. Tìm ra căn nguyên có thể giúp một cá nhân nhìn thấu, hiểu rõ và xác định được bản thân đang ở đâu.

Những bài học của RULER được thiết kế thành những lớp học và môn học. Học sinh sẽ được học về các từ ngữ chỉ cảm xúc. Chẳng hạn, nếu cảm xúc “hân hoan” là từ vựng cần được thảo luận, trong giờ Lịch sử Mỹ, giáo viên sẽ yêu cầu học sinh liên kết từ “hân hoan” này với cuộc hành trình của Lewis và Clark. Việc giảng dạy cũng vượt ra khỏi cả khuôn viên lớp học; những đứa trẻ sẽ được ba mẹ hay người chăm sóc khơi gợi để chia sẻ về lần cuối chúng cảm thấy hân hoan là khi nào. Các nhà nghiên cứu ở Trung tâm về trí tuệ cảm xúc Yale cũng phát hiện rằng những trường áp dụng RULER ít có hiện tượng bắt nạt, lo âu và phiền muộn, thay vào đó, có nhiều sinh viên có khả năng lãnh đạo và đạt thành tích cao hơn.

Có một sự thật bất ngờ: Trong khi các nhà khoa học và nhà giáo dục đều nhất trí về sự thiết yếu của việc giảng dạy cảm xúc, họ lại bất đồng quan điểm về việc có bao nhiêu cảm xúc và những cảm xúc này là gì. Chương trình giảng dạy của RULER bao gồm hàng trăm khái niệm về những cảm xúc, như tò mò, kiêu hãnh, tuyệt vọng, thất bại, đố kị, nhẹ nhõm hay cảm giác xấu hổ, túng quẫn. Danh sách cảm xúc của các học giả khác có thể từ 2 đến 11 từ. Nhưng Scheff đề xuất việc chia những cảm xúc này thành 6 để giảng dạy cho học sinh, gồm: Sự thương tiếc, sợ hãi, giận dữ, tự hào, xấu hổ và cảm giác mệt mỏi kiệt quệ.

Tâm lý học đã bắt đầu được nghiên cứu như một ngành khoa học hơn 1 thế kỷ, nhưng đến nay nó chỉ tập trung vào việc nhận diện và chữa lành những rối loạn của con người. Scheff, người đã dành nhiều năm để nghiên cứu về một cảm xúc thường bị kiêng kị – sự xấu hổ – và tác động tàn phá của nó lên hành động của con người, thừa nhận rằng, “Chúng ta, dù là người bình thường hay là một nhà nghiên cứu, có thể tự nghĩ rằng mình hiểu nhiều về cảm xúc, nhưng thực ra lại không. Cũng giống như nhà văn Virginia Woolf từng viết “Bản đồ London thể hiện rõ từng con đường, nhưng cảm xúc của mỗi con người thì vô định.” (The streets of London have their map; but our passions are uncharted)

The Tree Academy - Liệu cảm xúc có nên được giảng dạy ở trường học

“Kể cho ba mẹ nghe về những khoảnh khắc tuyệt nhất của con nào” (Nguồn hình ảnh: Google)

Các bậc phụ huynh có thể bắt đầu khuyến khích việc nhận diện cảm xúc trong con trẻ qua 1 lời gợi ý đơn giản “Kể cho ba mẹ nghe về những khoảnh khắc tuyệt nhất của con nào”, đây là chủ đề mà Scheff thường xuyên dùng để bắt đầu cuộc thảo luận với các sinh viên đại học. Nhưng ông và Stern đều đồng ý rằng trường học nên hành động ngay thay vì chờ đợi các học giả sắp xếp tên gọi và số lượng cảm xúc tồn tại. Chúng ta luôn có cảm xúc, dù bạn có nhận ra hay không. Hãy dạy trẻ con cách “lái” những ngọn sóng cảm xúc, thay vì để bị xoay mòng.

Dịch bởi The Tree Academy. Xin vui lòng trích dẫn nguồn khi đăng tải lại!

Nguồn: Ted Ed